Bon - Historia wersji

Caroli o 14:24, 2 kwi 2019

2019-04-02T14:24:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:24, 2 kwi 2019
Linia 1:		Linia 1:
			[[Image:Bon1.jpg\|thumb\|Bon]]
	'''Bon''' '''(Bön)''' - (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.		'''Bon''' '''(Bön)''' - (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

Caroli o 17:51, 10 mar 2019

2019-03-10T17:51:26Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:51, 10 mar 2019
Linia 3:		Linia 3:
	Termin "bön", według bönpo (praktykujących Bön), oznacza "prawdę, "rzeczywistość" i "prawdziwą doktrynę", która zapewnia ścieżkę do wyzwolenia. Kapłani Bön zajmują się głownie kontrolowaniem lokalnych duchów i bóstw.		Termin "bön", według bönpo (praktykujących Bön), oznacza "prawdę, "rzeczywistość" i "prawdziwą doktrynę", która zapewnia ścieżkę do wyzwolenia. Kapłani Bön zajmują się głownie kontrolowaniem lokalnych duchów i bóstw.

	'''Bon''' jest w istocie starożytną wersją kultury '''Bharata''' (Wielkiej [Indie\|Indii]) znanej jako [Tantra]. Cała tantryczna ścieżka Bon ma swoje pochodzenie, źródło w Śavia Tantra i Śakta Tantra, przedwedyjskiej kulturze duchowej Bharata, która sięgała aż po Ural na północy, na wschodzie po Indonezję (Bali), a na zachodzie po Egipt.		'''Bon''' jest w istocie starożytną wersją kultury '''Bharata''' (Wielkiej [[Indie\|Indii]]) znanej jako [[Tantra]]. Cała tantryczna ścieżka Bon ma swoje pochodzenie, źródło w Śavia Tantra i Śakta Tantra, przedwedyjskiej kulturze duchowej Bharata, która sięgała aż po Ural na północy, na wschodzie po Indonezję (Bali), a na zachodzie po Egipt.

	==Geneza==		==Geneza==

Caroli o 17:50, 10 mar 2019

2019-03-10T17:50:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:50, 10 mar 2019
Linia 2:		Linia 2:

	Termin "bön", według bönpo (praktykujących Bön), oznacza "prawdę, "rzeczywistość" i "prawdziwą doktrynę", która zapewnia ścieżkę do wyzwolenia. Kapłani Bön zajmują się głownie kontrolowaniem lokalnych duchów i bóstw.		Termin "bön", według bönpo (praktykujących Bön), oznacza "prawdę, "rzeczywistość" i "prawdziwą doktrynę", która zapewnia ścieżkę do wyzwolenia. Kapłani Bön zajmują się głownie kontrolowaniem lokalnych duchów i bóstw.

			'''Bon''' jest w istocie starożytną wersją kultury '''Bharata''' (Wielkiej [Indie\|Indii]) znanej jako [Tantra]. Cała tantryczna ścieżka Bon ma swoje pochodzenie, źródło w Śavia Tantra i Śakta Tantra, przedwedyjskiej kulturze duchowej Bharata, która sięgała aż po Ural na północy, na wschodzie po Indonezję (Bali), a na zachodzie po Egipt.

	==Geneza==		==Geneza==

Caroli: /* Unicestwianie tradycji Bon */

2019-03-03T16:40:57Z

Unicestwianie tradycji Bon

← poprzednia wersja		Wersja z 17:40, 3 mar 2019
Linia 82:		Linia 82:
	W tradycji Bön istnieje wierzenie, że cała rzeczywistość przeniknięta jest transcendentną zasadą zwaną Wszechdobrem. Ma ona aspekt męski Küntu Zangpo i aspekt żeński, Küntu Zangmo, i jest uniwersalną rzeczywistością dynamicznego potencjału. Identyfikuje się ją z kolejną zasadą, ciałem Bön (bon sku), które prezentuje ostateczną naturę wszystkich zjawisk (i z grubsza odpowiada buddyjskiemu pojęciu ciała prawdy). Równa się ono fundamentalnej zasadzie egzystencji, naturze bön (bon njid), będącej źródłem wszystkiego. Wszelkie elementy egzystencji (bon) wywodzą się z niej, a intuicyjne zrozumienie jej prowadzi do wyzwolenia. Szenrab doświadczył tej rzeczywistości i nauczał później ścieżki, dzięki której inne istoty mogły również poznać ją poprzez bezpośrednie doświadczenie.		W tradycji Bön istnieje wierzenie, że cała rzeczywistość przeniknięta jest transcendentną zasadą zwaną Wszechdobrem. Ma ona aspekt męski Küntu Zangpo i aspekt żeński, Küntu Zangmo, i jest uniwersalną rzeczywistością dynamicznego potencjału. Identyfikuje się ją z kolejną zasadą, ciałem Bön (bon sku), które prezentuje ostateczną naturę wszystkich zjawisk (i z grubsza odpowiada buddyjskiemu pojęciu ciała prawdy). Równa się ono fundamentalnej zasadzie egzystencji, naturze bön (bon njid), będącej źródłem wszystkiego. Wszelkie elementy egzystencji (bon) wywodzą się z niej, a intuicyjne zrozumienie jej prowadzi do wyzwolenia. Szenrab doświadczył tej rzeczywistości i nauczał później ścieżki, dzięki której inne istoty mogły również poznać ją poprzez bezpośrednie doświadczenie.

	==~~Unicestwianie tradycji~~ Bon==		==Prześladowania religii Bon==
	Niestety przez wiele stuleci wskutek rozgrywek politycznych mających miejsce w Tybecie, kolejni władający starali się wykorzenić wiedzę i zniszczyć dowody o pre-buddyjskiej historii i tradycji Jungdrung Bön. Publikowano więc i szeroko kolportowano pamflety, oszczerstwa i kłamliwe informacje na temat Bön, czy to ze strachu przed odrodzeniem się wpływów tej tradycji, czy też wskutek sekciarskiego sposobu myślenia. W początkowym okresie wprowadzania buddyzmu za panowania króla Drigum Tsenpo (Gri-gum btsan-po) (drugie prześladowania nastąpiły za panowania króla Songcen Gampo (Srong-bstan sGam-po)) bonpo stawali przed wyborem: wygnania z kraju, konwersji religijnej na buddyzm lub śmierci z rąk kata. Potem stosowano bezwzględną konwersje bonpowskich czortenów (stup), gomp i innych obiektów sakralnych w celu całkowitego zatarcia śladów poprzedniej religii. Siła manipulacji faktami i konwertowania nawet bonpowskich tekstów rytualnych była tak duża, że wielu tybetologów ulegało jej przez dość długi okres powielając czasem tego typu opinie aż do dziś. Ewenementem jest również to, że w systemie Pradźniaparamity Bönu zawarty jest pogląd dzogchen. Natomiast buddyści często poprzez automatyczne "pożyczanie" i modyfikacje tekstów rytualnych spowodowali to, że do dziś w buddyjskich tekstach, np. Buddy Medycyny (Men-lha) można znaleźć fragmenty tekstu pochodzące z języka Zhang-Zhung będącego swoistym językiem wczesnej liturgii bonpo, natomiast będących całkowicie niezrozumiałymi dla buddystów którzy używali już wyłącznie tybetańskiego alfabetu, tekstów przetłumaczonych z sanskrytu. Współczesne odkrycia dokonane dzięki ujawnieniu tekstów ukrywanych przez stare rody tybetańskich bonpo - łącznie ponad 31 pecha datowanych na V i VI wiek naszej ery, zawierają oprócz rytualnych tekstów bonpo (jak też astrologia, medycyna i rytuały związane z bóstwami gór etc.) również informacje o życiu kulturalnym w królestwie Zhang Zhung jak i informacje o strojach i regułach życia społecznego. Jest to drogocenne odkrycie nie tylko dla bonpo gdyż np. zmienia historię datowania chociażby powstania alfabetu tybetańskiego (według legend stworzonego przez Sambhotę w VII w.) Obecnie trwają analizy tekstów i ich przygotowanie do światowej publikacji przez czołowych specjalistów z zakresu tybetologii i religioznawstwa.		Niestety przez wiele stuleci wskutek rozgrywek politycznych mających miejsce w Tybecie, kolejni władający starali się wykorzenić wiedzę i zniszczyć dowody o pre-buddyjskiej historii i tradycji Jungdrung Bön. Publikowano więc i szeroko kolportowano pamflety, oszczerstwa i kłamliwe informacje na temat Bön, czy to ze strachu przed odrodzeniem się wpływów tej tradycji, czy też wskutek sekciarskiego sposobu myślenia. W początkowym okresie wprowadzania buddyzmu za panowania króla Drigum Tsenpo (Gri-gum btsan-po) (drugie prześladowania nastąpiły za panowania króla Songcen Gampo (Srong-bstan sGam-po)) bonpo stawali przed wyborem: wygnania z kraju, konwersji religijnej na buddyzm lub śmierci z rąk kata. Potem stosowano bezwzględną konwersje bonpowskich czortenów (stup), gomp i innych obiektów sakralnych w celu całkowitego zatarcia śladów poprzedniej religii. Siła manipulacji faktami i konwertowania nawet bonpowskich tekstów rytualnych była tak duża, że wielu tybetologów ulegało jej przez dość długi okres powielając czasem tego typu opinie aż do dziś. Ewenementem jest również to, że w systemie Pradźniaparamity Bönu zawarty jest pogląd dzogchen. Natomiast buddyści często poprzez automatyczne "pożyczanie" i modyfikacje tekstów rytualnych spowodowali to, że do dziś w buddyjskich tekstach, np. Buddy Medycyny (Men-lha) można znaleźć fragmenty tekstu pochodzące z języka Zhang-Zhung będącego swoistym językiem wczesnej liturgii bonpo, natomiast będących całkowicie niezrozumiałymi dla buddystów którzy używali już wyłącznie tybetańskiego alfabetu, tekstów przetłumaczonych z sanskrytu. Współczesne odkrycia dokonane dzięki ujawnieniu tekstów ukrywanych przez stare rody tybetańskich bonpo - łącznie ponad 31 pecha datowanych na V i VI wiek naszej ery, zawierają oprócz rytualnych tekstów bonpo (jak też astrologia, medycyna i rytuały związane z bóstwami gór etc.) również informacje o życiu kulturalnym w królestwie Zhang Zhung jak i informacje o strojach i regułach życia społecznego. Jest to drogocenne odkrycie nie tylko dla bonpo gdyż np. zmienia historię datowania chociażby powstania alfabetu tybetańskiego (według legend stworzonego przez Sambhotę w VII w.) Obecnie trwają analizy tekstów i ich przygotowanie do światowej publikacji przez czołowych specjalistów z zakresu tybetologii i religioznawstwa.

	Na szczęście dzięki odkryciom archiwum w Dunhuang oraz pracom takich naukowców jak między innymi David Snellgrove, Per Kvaerne, Charles Ramble, Anne-Marie Blondeau, Samten Karmay, Yasuhiko Nagano Tsering Thar, a zwłaszcza książce którą napisał Dan Martin, opisującej między innymi metody działania polityczno-religijnych frakcji rządzących Tybetem mające na celu dyskredytację nauk bonpo i wyrzucenie ich poza nawias społeczności.		Na szczęście dzięki odkryciom archiwum w Dunhuang oraz pracom takich naukowców jak między innymi David Snellgrove, Per Kvaerne, Charles Ramble, Anne-Marie Blondeau, Samten Karmay, Yasuhiko Nagano Tsering Thar, a zwłaszcza książce którą napisał Dan Martin, opisującej między innymi metody działania polityczno-religijnych frakcji rządzących Tybetem mające na celu dyskredytację nauk bonpo i wyrzucenie ich poza nawias społeczności.

	Po wielu latach dzięki między innymi takim ruchom jak rime, oraz przyjęciu do wiadomości, że wiele postaci buddyjskich wywodziło się z rodów bonpo (jak np. Milarepa, dwie reinkarnacje Panchen-lamy; V i VII obaj z klanu Bru) oraz dzięki kilkukrotnym wizytom obecnego Dalajlamy w klasztorze Menri w Dolanji, który przestudiował i włączył oficjalnie Jundrung Bön do grupy szkół buddyzmu tybetańskiego jako natywną religię Tybetu, tylko nieliczna grupa ekstremistów próbuje nadal podważać historyczne dziedzictwo Bönu jakie wniósł w rozwój szeroko pojętej dharmy jak i samego Tybetu. Podobny problem niestety wciąż istnieje w odniesieniu do wyznawców Shugdena, którzy przeciwstawiają się Dalajlamie w zakazie praktykowania z tym strażnikiem, jak i dość ostro atakują Jungdrung Bön.		Po wielu latach dzięki między innymi takim ruchom jak rime, oraz przyjęciu do wiadomości, że wiele postaci buddyjskich wywodziło się z rodów bonpo (jak np. Milarepa, dwie reinkarnacje Panchen-lamy; V i VII obaj z klanu Bru) oraz dzięki kilkukrotnym wizytom obecnego Dalajlamy w klasztorze Menri w Dolanji, który przestudiował i włączył oficjalnie Jundrung Bön do grupy szkół buddyzmu tybetańskiego jako natywną religię Tybetu, tylko nieliczna grupa ekstremistów próbuje nadal podważać historyczne dziedzictwo Bönu jakie wniósł w rozwój szeroko pojętej dharmy jak i samego Tybetu. Podobny problem niestety wciąż istnieje w odniesieniu do wyznawców Shugdena, którzy przeciwstawiają się Dalajlamie w zakazie praktykowania z tym strażnikiem, jak i dość ostro atakują Jungdrung Bön.

	==Bön współcześnie==		==Bön współcześnie==

Caroli o 16:12, 3 mar 2019

2019-03-03T16:12:51Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:12, 3 mar 2019
Linia 1:		Linia 1:
	~~{{W edycji}}~~

	'''Bon''' '''(Bön)''' - (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.		'''Bon''' '''(Bön)''' - (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

Caroli o 16:12, 3 mar 2019

2019-03-03T16:12:29Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:12, 3 mar 2019
Linia 28:		Linia 28:

	* Nowy Bön (bon sarma, tyb. bon gsar-ma) – szkoła powstała (około XIV wiek n.e.) po odnalezieniu tzw. term (ukrytych tekstów-skarbów takich jak Bon-tri) oraz wymuszonej przez realia polityczne konwersji religijnej, łącząca nauki Jungdrung Bön z naukami buddyjskimi (9 ścieżek buddyjskich uwzględniając dzogczen) wprowadzonymi z Indii do Tybetu m.in. przez Padmasambhawę (tyb. pad-ma mthong-grol) i obecnie bardzo zbliżona do szkoły Ningma. Niemniej tak jak i w poprzednich okresach zarówno Nyngmapowie jak i Bonpo mają wielu wspólnych tertonów i siddhów jak np. Drenpa Namkha, Shenchen Luga lub Dorje Lingpa, którzy odkrywali termy z naukami Bönu ukrytymi często kilka stuleci wcześniej w okresie prześladowań.		* Nowy Bön (bon sarma, tyb. bon gsar-ma) – szkoła powstała (około XIV wiek n.e.) po odnalezieniu tzw. term (ukrytych tekstów-skarbów takich jak Bon-tri) oraz wymuszonej przez realia polityczne konwersji religijnej, łącząca nauki Jungdrung Bön z naukami buddyjskimi (9 ścieżek buddyjskich uwzględniając dzogczen) wprowadzonymi z Indii do Tybetu m.in. przez Padmasambhawę (tyb. pad-ma mthong-grol) i obecnie bardzo zbliżona do szkoły Ningma. Niemniej tak jak i w poprzednich okresach zarówno Nyngmapowie jak i Bonpo mają wielu wspólnych tertonów i siddhów jak np. Drenpa Namkha, Shenchen Luga lub Dorje Lingpa, którzy odkrywali termy z naukami Bönu ukrytymi często kilka stuleci wcześniej w okresie prześladowań.


	===Założenia doktrynalne===		===Założenia doktrynalne===
Linia 84:		Linia 83:

	W tradycji Bön istnieje wierzenie, że cała rzeczywistość przeniknięta jest transcendentną zasadą zwaną Wszechdobrem. Ma ona aspekt męski Küntu Zangpo i aspekt żeński, Küntu Zangmo, i jest uniwersalną rzeczywistością dynamicznego potencjału. Identyfikuje się ją z kolejną zasadą, ciałem Bön (bon sku), które prezentuje ostateczną naturę wszystkich zjawisk (i z grubsza odpowiada buddyjskiemu pojęciu ciała prawdy). Równa się ono fundamentalnej zasadzie egzystencji, naturze bön (bon njid), będącej źródłem wszystkiego. Wszelkie elementy egzystencji (bon) wywodzą się z niej, a intuicyjne zrozumienie jej prowadzi do wyzwolenia. Szenrab doświadczył tej rzeczywistości i nauczał później ścieżki, dzięki której inne istoty mogły również poznać ją poprzez bezpośrednie doświadczenie.		W tradycji Bön istnieje wierzenie, że cała rzeczywistość przeniknięta jest transcendentną zasadą zwaną Wszechdobrem. Ma ona aspekt męski Küntu Zangpo i aspekt żeński, Küntu Zangmo, i jest uniwersalną rzeczywistością dynamicznego potencjału. Identyfikuje się ją z kolejną zasadą, ciałem Bön (bon sku), które prezentuje ostateczną naturę wszystkich zjawisk (i z grubsza odpowiada buddyjskiemu pojęciu ciała prawdy). Równa się ono fundamentalnej zasadzie egzystencji, naturze bön (bon njid), będącej źródłem wszystkiego. Wszelkie elementy egzystencji (bon) wywodzą się z niej, a intuicyjne zrozumienie jej prowadzi do wyzwolenia. Szenrab doświadczył tej rzeczywistości i nauczał później ścieżki, dzięki której inne istoty mogły również poznać ją poprzez bezpośrednie doświadczenie.


	==Unicestwianie tradycji Bon==		==Unicestwianie tradycji Bon==

Caroli: /* Założenia doktrynalne */

2019-03-03T16:11:09Z

Założenia doktrynalne

← poprzednia wersja		Wersja z 17:11, 3 mar 2019
Linia 46:		Linia 46:
	Pogląd tantryczny jest antyspekulatywny i antyascetyczny, wskazuje na prymarny aspekt energii. Owa energia (prana) przenika całą rzeczywistość, powodując synchroniczność między różnymi formami życia bytującymi w świecie, a także harmonię mikrokosmosu i makrokosmosu. Aktywne i ukryte siły we wszechświecie znajdują swe odzwierciedlenie w siłach, jakie występują w całej strukturze bytowej człowieka. Tantryzm opiera się ponadto na założeniach, które można scharakteryzować w następujący sposób:		Pogląd tantryczny jest antyspekulatywny i antyascetyczny, wskazuje na prymarny aspekt energii. Owa energia (prana) przenika całą rzeczywistość, powodując synchroniczność między różnymi formami życia bytującymi w świecie, a także harmonię mikrokosmosu i makrokosmosu. Aktywne i ukryte siły we wszechświecie znajdują swe odzwierciedlenie w siłach, jakie występują w całej strukturze bytowej człowieka. Tantryzm opiera się ponadto na założeniach, które można scharakteryzować w następujący sposób:

	(1)powoływanie się na pisma i przekazy ustne zwane tantrami ([[tantra]]) mające charakter objawiony;		(1) powoływanie się na pisma i przekazy ustne zwane tantrami ([[tantra]]) mające charakter objawiony;

	(2)instytucja [[guru]], „rdzennego nauczyciela”, mistrza duchowego i przewodnika, będącego niezastąpionym i niekwestionowanym autorytetem dla ucznia w jego drodze do oświecenia;		(2) instytucja [[guru]], „rdzennego nauczyciela”, mistrza duchowego i przewodnika, będącego niezastąpionym i niekwestionowanym autorytetem dla ucznia w jego drodze do oświecenia;

	(3)tantryczny rytuał zwany sadhaną ([[sadhana]]);		(3) tantryczny rytuał zwany sadhaną ([[sadhana]]);

	(4)[[medytacja]] i inne praktyki jogiczne;		(4) medytacja i inne praktyki jogiczne;

	(5)zespół przedmiotów rytualnych i specyficznych elementów wykorzystywa-nych podczas rytuału lub medytacji, z których najważniejsze to: [[mantra]] – formuła słowna, [[jantra]] bądź [[mandala]], czyli diagramy lub psychokosmogramy, [[mudra]] – gesty lub postawy i inne przedmioty rytualne charakterystyczne dla danej praktyki medytacyjnej;		(5) zespół przedmiotów rytualnych i specyficznych elementów wykorzystywa-nych podczas rytuału lub medytacji, z których najważniejsze to: [[mantra]] – formuła słowna, [[jantra]] bądź [[mandala]], czyli diagramy lub psychokosmogramy, [[mudra]] – gesty lub postawy i inne przedmioty rytualne charakterystyczne dla danej praktyki medytacyjnej;

	6)idea osobistego bóstwa (istadevata), będącego swoistym prototypem idealnych właściwości, wszelkich doskonałości oraz personifikacją i przejawem ostatecznej rzeczywistości, jako obiekt czci i adoracji, z którym adept tantry pragnie się utożsamić.		(6) idea osobistego bóstwa (istadevata), będącego swoistym prototypem idealnych właściwości, wszelkich doskonałości oraz personifikacją i przejawem ostatecznej rzeczywistości, jako obiekt czci i adoracji, z którym adept tantry pragnie się utożsamić.

	Tantryzm tybetański, w odróżnieniu od tantryzmu hinduskiego, ma charakter nieosobowy i niesubstancjalny, sytuuje się w perspektywie jednostkowego doświadczenia egzystencji. W swej istocie jest mniej symboliczny i bardziej filozoficzny, charakteryzując wewnętrzne zależności w terminach teoriopoznawczych za sprawą podmiotowo-przedmiotowej opozycji. Celem jest osiągnięcie stanu nieuwarunkowanego, określanego najczęściej jako urzeczywistnienie Natury Umysłu (sems nyid), który jest podstawą wszelkiej manifestującej się podmiotowi rzeczywistości, a także istotą bóstwa medytacyjnego. Ostatecznie droga prowadzi przez przekształcenie zdarzeń z życia codziennego w rzeczywistość o charakterze sakralnym oraz postrzeganie wszystkich par przeciwieństw w bycie jako wzajemnie dopełniających się do jedności. Poglądy filozoficzne zakładają, że rzeczywistość jest przeniknięta transcendentną zasadą – Wszechdobrem o aspektach: męskim Kuntu Zangpo i żeńskim Kuntu Zangmo, która łączy się z ciałem bon (bon sku) reprezentującym wymiar prawdy i Prawa Absolutnego, czyli Dharmy. Z niej to wywodzą się wszelkie środki prowadzące do oświecenia. Koresponduje z Naturą Umysłu (sems nyid), której urzeczywistnienie stanowi cel praktyk duchowych.		Tantryzm tybetański, w odróżnieniu od tantryzmu hinduskiego, ma charakter nieosobowy i niesubstancjalny, sytuuje się w perspektywie jednostkowego doświadczenia egzystencji. W swej istocie jest mniej symboliczny i bardziej filozoficzny, charakteryzując wewnętrzne zależności w terminach teoriopoznawczych za sprawą podmiotowo-przedmiotowej opozycji. Celem jest osiągnięcie stanu nieuwarunkowanego, określanego najczęściej jako urzeczywistnienie Natury Umysłu (sems nyid), który jest podstawą wszelkiej manifestującej się podmiotowi rzeczywistości, a także istotą bóstwa medytacyjnego. Ostatecznie droga prowadzi przez przekształcenie zdarzeń z życia codziennego w rzeczywistość o charakterze sakralnym oraz postrzeganie wszystkich par przeciwieństw w bycie jako wzajemnie dopełniających się do jedności. Poglądy filozoficzne zakładają, że rzeczywistość jest przeniknięta transcendentną zasadą – Wszechdobrem o aspektach: męskim Kuntu Zangpo i żeńskim Kuntu Zangmo, która łączy się z ciałem bon (bon sku) reprezentującym wymiar prawdy i Prawa Absolutnego, czyli Dharmy. Z niej to wywodzą się wszelkie środki prowadzące do oświecenia. Koresponduje z Naturą Umysłu (sems nyid), której urzeczywistnienie stanowi cel praktyk duchowych.

Caroli: /* Założenia doktrynalne */

2019-03-03T16:09:34Z

Założenia doktrynalne

← poprzednia wersja		Wersja z 17:09, 3 mar 2019
Linia 46:		Linia 46:
	Pogląd tantryczny jest antyspekulatywny i antyascetyczny, wskazuje na prymarny aspekt energii. Owa energia (prana) przenika całą rzeczywistość, powodując synchroniczność między różnymi formami życia bytującymi w świecie, a także harmonię mikrokosmosu i makrokosmosu. Aktywne i ukryte siły we wszechświecie znajdują swe odzwierciedlenie w siłach, jakie występują w całej strukturze bytowej człowieka. Tantryzm opiera się ponadto na założeniach, które można scharakteryzować w następujący sposób:		Pogląd tantryczny jest antyspekulatywny i antyascetyczny, wskazuje na prymarny aspekt energii. Owa energia (prana) przenika całą rzeczywistość, powodując synchroniczność między różnymi formami życia bytującymi w świecie, a także harmonię mikrokosmosu i makrokosmosu. Aktywne i ukryte siły we wszechświecie znajdują swe odzwierciedlenie w siłach, jakie występują w całej strukturze bytowej człowieka. Tantryzm opiera się ponadto na założeniach, które można scharakteryzować w następujący sposób:

	1)powoływanie się na pisma i przekazy ustne zwane tantrami (tantra) mające charakter objawiony;		(1)powoływanie się na pisma i przekazy ustne zwane tantrami ([[tantra]]) mające charakter objawiony;

	2)instytucja guru, „rdzennego nauczyciela”, mistrza duchowego i przewodnika, będącego niezastąpionym i niekwestionowanym autorytetem dla ucznia w jego drodze do oświecenia;		(2)instytucja [[guru]], „rdzennego nauczyciela”, mistrza duchowego i przewodnika, będącego niezastąpionym i niekwestionowanym autorytetem dla ucznia w jego drodze do oświecenia;

	3)tantryczny rytuał zwany sadhaną (sadhana);		(3)tantryczny rytuał zwany sadhaną ([[sadhana]]);

	4)medytacja i inne praktyki jogiczne;		(4)[[medytacja]] i inne praktyki jogiczne;

	5)zespół przedmiotów rytualnych i specyficznych elementów wykorzystywa-nych podczas rytuału lub medytacji, z których najważniejsze to: mantra ~~(mantra)~~ – formuła słowna, jantra ~~(yantra)~~ bądź mandala ~~(mandala)~~, czyli diagramy lub psychokosmogramy, mudra ~~(mudra)~~ – gesty lub postawy i inne przedmioty rytualne charakterystyczne dla danej praktyki medytacyjnej;		(5)zespół przedmiotów rytualnych i specyficznych elementów wykorzystywa-nych podczas rytuału lub medytacji, z których najważniejsze to: [[mantra]] – formuła słowna, [[jantra]] bądź [[mandala]], czyli diagramy lub psychokosmogramy, [[mudra]] – gesty lub postawy i inne przedmioty rytualne charakterystyczne dla danej praktyki medytacyjnej;

	6)idea osobistego bóstwa (istadevata), będącego swoistym prototypem idealnych właściwości, wszelkich doskonałości oraz personifikacją i przejawem ostatecznej rzeczywistości, jako obiekt czci i adoracji, z którym adept tantry pragnie się utożsamić.		6)idea osobistego bóstwa (istadevata), będącego swoistym prototypem idealnych właściwości, wszelkich doskonałości oraz personifikacją i przejawem ostatecznej rzeczywistości, jako obiekt czci i adoracji, z którym adept tantry pragnie się utożsamić.

Caroli o 16:05, 3 mar 2019

2019-03-03T16:05:15Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:05, 3 mar 2019
Linia 29:		Linia 29:
	* Nowy Bön (bon sarma, tyb. bon gsar-ma) – szkoła powstała (około XIV wiek n.e.) po odnalezieniu tzw. term (ukrytych tekstów-skarbów takich jak Bon-tri) oraz wymuszonej przez realia polityczne konwersji religijnej, łącząca nauki Jungdrung Bön z naukami buddyjskimi (9 ścieżek buddyjskich uwzględniając dzogczen) wprowadzonymi z Indii do Tybetu m.in. przez Padmasambhawę (tyb. pad-ma mthong-grol) i obecnie bardzo zbliżona do szkoły Ningma. Niemniej tak jak i w poprzednich okresach zarówno Nyngmapowie jak i Bonpo mają wielu wspólnych tertonów i siddhów jak np. Drenpa Namkha, Shenchen Luga lub Dorje Lingpa, którzy odkrywali termy z naukami Bönu ukrytymi często kilka stuleci wcześniej w okresie prześladowań.		* Nowy Bön (bon sarma, tyb. bon gsar-ma) – szkoła powstała (około XIV wiek n.e.) po odnalezieniu tzw. term (ukrytych tekstów-skarbów takich jak Bon-tri) oraz wymuszonej przez realia polityczne konwersji religijnej, łącząca nauki Jungdrung Bön z naukami buddyjskimi (9 ścieżek buddyjskich uwzględniając dzogczen) wprowadzonymi z Indii do Tybetu m.in. przez Padmasambhawę (tyb. pad-ma mthong-grol) i obecnie bardzo zbliżona do szkoły Ningma. Niemniej tak jak i w poprzednich okresach zarówno Nyngmapowie jak i Bonpo mają wielu wspólnych tertonów i siddhów jak np. Drenpa Namkha, Shenchen Luga lub Dorje Lingpa, którzy odkrywali termy z naukami Bönu ukrytymi często kilka stuleci wcześniej w okresie prześladowań.


			===Założenia doktrynalne===
			Doktryna bon naucza, podobnie jak szkoły buddyjskie, że świat jest miejscem cierpienia, co winno skłaniać ludzi do szukania oświecenia w celu uniknięcia konieczności odradzania się w sześciu światach egzystencji (bhavacakra). Jedną z cech charakterystycznych praktyk duchowych, w których bonpowie zaznaczają swoją odrębność, jest to, że okrążają święte miejsca oraz obracają młynkami modlitewnymi, czyniąc to w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, czyli odwrotnie niż buddyści; podobnie jest z wykorzystaniem symbolu swastyki, która w religii bon jest lewoskrętna. W stosunku do szkoły ningma występują daleko idące podobieństwa. W obu szkołach przekazywano nauki w dwojaki sposób:

			(1) jako nieprzerwaną linię przekazu (bka ma) od najdawniejszych czasów aż do dnia dzisiejszego oraz

			(2) nieprzerwaną linię przekazu pochodzącą z „ukrytych skarbów”, czyli term (gter ma) – tekstów ukrytych wcześniej ze względu na pewne niesprzyjające okoliczności.

			Ponadto w obu szkołach zasadniczym źródłem nauk jest oświecona istota: u ningmapów – Guru Padmasambhawa z Uddijany, natomiast u bonpów – Tenpa Szenrab z Olmo Lungring.
			Jak twierdzi Tenzin Wangyal, mimo że obydwie tradycje dzielą swoje nauki na dziewięć poziomów, to nauki bon zawierają szerszy ich zakres. Dziewięć ścieżek szkoły ningma zawiera wyłącznie materiał buddyjski:Natomiast dziewięć ścieżek tradycji bon, oprócz praktyk pochodzenia buddyjskiego, obejmuje również cały wachlarz rdzennych tybetańskich zwyczajów oraz wierzeń i praktyk religijnych, w tym zbiór nauk medycznych, astrologię i kosmologię, czary i przepowiednie, praktyki ujarzmiania i egzorcyzmowania potężnych złych duchów, rytuały pomyślności i tantryczne obrzędy zniszczenia wrogów, wykupu i przeprowadzania zmarłych, dyscyplinę etyczną dla ludzi świeckich i mnichów, praktyki i rytuały tantryczne oraz najwyższą duchową ścieżkę dzogczen. Dlatego też tradycję bon można nazwać prawdziwą religią Tybetu, ponieważ zawiera zarówno rdzenne, jak i przejęte z zewnątrz praktyki religijne. Religia bon, podobnie jak szkoły buddyzmu tybetańskiego, opiera się na założeniach tantryzmu. [[Tantra]] oznacza literalnie „nić” albo „ciągłość” i oprócz tego ujęcia wskazuje na dwa znaczenia:

			(1) zbiór technik jogicznych służących rozwo-jowi duchowemu oraz

			(2) pisma i przekazy ustne mówiące o rytuałach, obrzędach religijnych, które zawierają także opisy doświadczeń medytacyjnych i wskazówki do indywidualnej praktyki.

			Pogląd tantryczny jest antyspekulatywny i antyascetyczny, wskazuje na prymarny aspekt energii. Owa energia (prana) przenika całą rzeczywistość, powodując synchroniczność między różnymi formami życia bytującymi w świecie, a także harmonię mikrokosmosu i makrokosmosu. Aktywne i ukryte siły we wszechświecie znajdują swe odzwierciedlenie w siłach, jakie występują w całej strukturze bytowej człowieka. Tantryzm opiera się ponadto na założeniach, które można scharakteryzować w następujący sposób:

			1)powoływanie się na pisma i przekazy ustne zwane tantrami (tantra) mające charakter objawiony;

			2)instytucja guru, „rdzennego nauczyciela”, mistrza duchowego i przewodnika, będącego niezastąpionym i niekwestionowanym autorytetem dla ucznia w jego drodze do oświecenia;

			3)tantryczny rytuał zwany sadhaną (sadhana);

			4)medytacja i inne praktyki jogiczne;

			5)zespół przedmiotów rytualnych i specyficznych elementów wykorzystywa-nych podczas rytuału lub medytacji, z których najważniejsze to: mantra (mantra) – formuła słowna, jantra (yantra) bądź mandala (mandala), czyli diagramy lub psychokosmogramy, mudra (mudra) – gesty lub postawy i inne przedmioty rytualne charakterystyczne dla danej praktyki medytacyjnej;

			6)idea osobistego bóstwa (istadevata), będącego swoistym prototypem idealnych właściwości, wszelkich doskonałości oraz personifikacją i przejawem ostatecznej rzeczywistości, jako obiekt czci i adoracji, z którym adept tantry pragnie się utożsamić.

			Tantryzm tybetański, w odróżnieniu od tantryzmu hinduskiego, ma charakter nieosobowy i niesubstancjalny, sytuuje się w perspektywie jednostkowego doświadczenia egzystencji. W swej istocie jest mniej symboliczny i bardziej filozoficzny, charakteryzując wewnętrzne zależności w terminach teoriopoznawczych za sprawą podmiotowo-przedmiotowej opozycji. Celem jest osiągnięcie stanu nieuwarunkowanego, określanego najczęściej jako urzeczywistnienie Natury Umysłu (sems nyid), który jest podstawą wszelkiej manifestującej się podmiotowi rzeczywistości, a także istotą bóstwa medytacyjnego. Ostatecznie droga prowadzi przez przekształcenie zdarzeń z życia codziennego w rzeczywistość o charakterze sakralnym oraz postrzeganie wszystkich par przeciwieństw w bycie jako wzajemnie dopełniających się do jedności. Poglądy filozoficzne zakładają, że rzeczywistość jest przeniknięta transcendentną zasadą – Wszechdobrem o aspektach: męskim Kuntu Zangpo i żeńskim Kuntu Zangmo, która łączy się z ciałem bon (bon sku) reprezentującym wymiar prawdy i Prawa Absolutnego, czyli Dharmy. Z niej to wywodzą się wszelkie środki prowadzące do oświecenia. Koresponduje z Naturą Umysłu (sems nyid), której urzeczywistnienie stanowi cel praktyk duchowych.

	==Nauka==		==Nauka==

Caroli o 15:50, 3 mar 2019

2019-03-03T15:50:24Z

← poprzednia wersja		Wersja z 16:50, 3 mar 2019
Linia 2:		Linia 2:

	'''Bon''' '''(Bön)''' - (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.		'''Bon''' '''(Bön)''' - (język tybetański: བོན་ wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n), właściwa nazwa w języku szangszung to gyer wymowa: dzier; właściwie pełna poprawna nazwa brzmi: Jungdrung Bön) – starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.

			Termin "bön", według bönpo (praktykujących Bön), oznacza "prawdę, "rzeczywistość" i "prawdziwą doktrynę", która zapewnia ścieżkę do wyzwolenia. Kapłani Bön zajmują się głownie kontrolowaniem lokalnych duchów i bóstw.

	==Geneza==		==Geneza==
Linia 50:		Linia 52:

	Na pierwszy rzut oka Jungdrung Bön niewiele różni się od [[buddyzm\|buddyzmu]], zawiera bowiem przekazywane w podobnej formie nauki i praktyki medytacyjne, jednakże zdecydowanie bogatszą formę ma zarówno abidharmakosha czyli kosmologia oraz prajniaparamita. W niższych ścieżkach Bön nadal są zachowane nauki szamańskie, które buddyzm tybetański częściowo przejął i kultywuje do dziś (np. "Wyrocznia" – mnich wpadający w trans i poddający się opanowaniu przez dharmapalę w celu wywołania wizji przyszłości – do dziś funkcjonuje na dworze Dalajlamy). M.in. ze względu na te nauki właśnie przez wiele lat tradycja Bön błędnie była stawiana była w pozycji "prymitywnej" w stosunku do buddyzmu tybetańskiego. Jednakże po inwazji Chin na Tybet i masowej emigracji nauczycieli obu tradycji z Tybetu nastąpiło znaczne zbliżenie i dużo lepsze poznanie tradycji Bön na Zachodzie. Również wielcy reformatorzy jak Je-Tsonkapa i Nyiame Sherab Gyaltsen żyjący w XIV-XV w. darzyli się przyjaźnią oraz kierowali na zasadzie wzajemności swoich mnichów (w celach edukacyjnych) do swoich klasztorów stawiając na pierwszym miejscu podobieństwa, a nie różnice pomiędzy dwiema tradycjami. Nadmienić można też, że takie elementy jak cztery główne ofiarowania, tormy, dywinacje, astrologia, czy też flagi modlitewne lung-ta zostały powszechnie przyjęte do rytuałów buddyjskich, właśnie z tradycji Jungdrung Bön.		Na pierwszy rzut oka Jungdrung Bön niewiele różni się od [[buddyzm\|buddyzmu]], zawiera bowiem przekazywane w podobnej formie nauki i praktyki medytacyjne, jednakże zdecydowanie bogatszą formę ma zarówno abidharmakosha czyli kosmologia oraz prajniaparamita. W niższych ścieżkach Bön nadal są zachowane nauki szamańskie, które buddyzm tybetański częściowo przejął i kultywuje do dziś (np. "Wyrocznia" – mnich wpadający w trans i poddający się opanowaniu przez dharmapalę w celu wywołania wizji przyszłości – do dziś funkcjonuje na dworze Dalajlamy). M.in. ze względu na te nauki właśnie przez wiele lat tradycja Bön błędnie była stawiana była w pozycji "prymitywnej" w stosunku do buddyzmu tybetańskiego. Jednakże po inwazji Chin na Tybet i masowej emigracji nauczycieli obu tradycji z Tybetu nastąpiło znaczne zbliżenie i dużo lepsze poznanie tradycji Bön na Zachodzie. Również wielcy reformatorzy jak Je-Tsonkapa i Nyiame Sherab Gyaltsen żyjący w XIV-XV w. darzyli się przyjaźnią oraz kierowali na zasadzie wzajemności swoich mnichów (w celach edukacyjnych) do swoich klasztorów stawiając na pierwszym miejscu podobieństwa, a nie różnice pomiędzy dwiema tradycjami. Nadmienić można też, że takie elementy jak cztery główne ofiarowania, tormy, dywinacje, astrologia, czy też flagi modlitewne lung-ta zostały powszechnie przyjęte do rytuałów buddyjskich, właśnie z tradycji Jungdrung Bön.

			W tradycji Bön istnieje wierzenie, że cała rzeczywistość przeniknięta jest transcendentną zasadą zwaną Wszechdobrem. Ma ona aspekt męski Küntu Zangpo i aspekt żeński, Küntu Zangmo, i jest uniwersalną rzeczywistością dynamicznego potencjału. Identyfikuje się ją z kolejną zasadą, ciałem Bön (bon sku), które prezentuje ostateczną naturę wszystkich zjawisk (i z grubsza odpowiada buddyjskiemu pojęciu ciała prawdy). Równa się ono fundamentalnej zasadzie egzystencji, naturze bön (bon njid), będącej źródłem wszystkiego. Wszelkie elementy egzystencji (bon) wywodzą się z niej, a intuicyjne zrozumienie jej prowadzi do wyzwolenia. Szenrab doświadczył tej rzeczywistości i nauczał później ścieżki, dzięki której inne istoty mogły również poznać ją poprzez bezpośrednie doświadczenie.


	==Unicestwianie tradycji Bon==		==Unicestwianie tradycji Bon==