Goraksza
Gorakhnātha, Goraksza Nātha lub Gorakha Nātha - w sanskrycie: गोरखनाथ trl. gorakhanātha, też Gorakszanath, trl. gorakṣanātha - śiwaita, wielki mistrz jogi żyjący w północnych i zachodnich Indiach, według różnych źródeł między XI a XIV wiekiem naszej ery, uczeń Matsjendranatha, mistrz zakonu Hatha Jogi znanego jako Nāthsampradāja, nauczyciel i propagator Laja Jogi.
Gorkhnāth uważany jest za mahasiddhę, maharysziego, a także deifikowany jako inkarnacja Śri Śiwa, szczególnie w rejonie północnych Indii i Nepalu, gdzie znajdują się liczne, poświęcone mu świątynie. Liczne szkoły jogi w Indiach uznają Gorakszę za nauczyciela swej linii.
Jogini należący do zakonu znani są jako Nathowie (Nātha), Darszanī, Gorakhnāthī, a także pod pogardliwym określeniem uknutym przez radykalnych muzułmanów - Kānfaṭa (dosłownie - 'rozdwojone uszy' od noszonych w uszach kolczyków). Jego wielbiciele znani są również ze swej waleczności już od XIV wieku kiedy to zbrojnie występowali przeciw prześladowaniom z rąk Islamistów a także kolonialistom brytyjskim.
Życiorys
Od średniowiecza Gorakhnāth jest szeroko znanym w północnych i zachodnich Indiach mistrzem jogi, cudotwórcą i ascetą. W tradycji buddyzmu tybetańskiego uznaje się go za maga. Liczne legendy podają różne historie Ryszi Gorakhnath. Według jednej z nich Gorakhnth miał urodzić się z krowiego łajna i został odnaleziony przez Matsjendra Nātha, który uczynił go swoim uczniem. W Gorakhnāth kī Goṣṭhī autorstwa Kabira, Gorakhnāth mówi o sobie, że jest synem Matsjendranātha i wnukiem Ādinātha. Niektóre bengalskie źródła podają, że Gorakhnāth został nawrócony z buddyzmu na Nathāmargę przez swojego Guru, a poprzez praktykę jogi osiągnął wyzwolenie a także ogromną mądrość i magiczne moce siddhi. Tak jak nie znana jest data narodzi Gorakhnātha, tak nie jest znana data jego śmierci. Indyjski mistyk i poeta Kabir tak opisuje jego śmierć w swoich śakhi (kronikach historycznych):
"Gorakhnāth, ukochany jak Rāma, nie żyje; jego ciało nie zostało spalone [jogini grzebią zmarłych], rozłożyło się i zmieniło w glinę.."
Legendy i wzmianki
Wiele legend poświęconych jest magicznym mocom siddhi jakie posiadł Goraksza. Jedną z mocy było przywracanie ludzi do życia. W jednej z opowieści król Bhartṛhari postanowił sprawdzić miłość swojej żony. W tym celu rozpuścił pogłoski o własnej śmierci. Zrozpaczona królowa zgodnie ze starym rytuałem sati popełniła samobójstwo. Król nie spodziewał się, że do tego dojdzie. Usłyszał, że Gorakhnāth potrafi rozpuścić smutek. Jogin odwiedził króla, a kiedy poznał całą historię, rozbił swoją miskę i zapłakał nad nią z takim samym żalem i desperacją jaką okazał król płacząc nad ciałem żony. Bhartṛhari ofiarował joginowi lepszą miskę, a Gorakhnath w zamian obiecał przywrócić życie jego żonie. Jednak kiedy stanęła przed nim żywa odmówił wzięcia jej w objęcia, ponieważ postanowił już wyrzec się świata i zostać joginem.
Gorakh Nāth miał także potrafić stwarzać nowe życie, jak również obdarzać potomstwem bezpłodne kobiety. Legendy z różnych części Indii i Nepalu opowiadają również o uzdrowicielskich mocach Gorakszy, na przykład zdolności do przywracania kończyn. Miał także władzę nad żywiołami i pogodą, a także dzikimi bestiami i wężami. Według nepalskiej legendy, kiedy odwiedził kraj nie został przyjęty z należnym mu szacunkiem. Gorakhnāth zabrał więc chmury z nieba i usiadł na nich pogrążając się w trwającej dwanaście lat medytacji, w czasie której pozostawał całkiem nieruchomy. Ponieważ uwięził chmury, na Nepal spadła dwunastoletnia susza. Suszę przerwała dopiero wizyta jego Guru, Matsjenda Nātha. Goraksza zerwał się, by oddać mu pokłon z szacunku, a wtedy chmury zostały uwolnione i urodzaj wrócił do Nepalu.
Goraksza był również w stanie bezbłędnie rozróżniać prawdę od fałszu, winę od jej braku, dobro od zła i wydawać natychmiast słuszne osądy, co dla duchowości rodem ze Wschodu jest oznaką duchowego urzeczywistnienia (nie zaś jak całkiem fałszywa i głupia postawa new age, wedle której nikogo nie należy osądzać). Był również znany ze swojej zdolności do rzucania skutecznych klątw na ludzi niegodziwych i złych.
Świątynie i miejsca
Jedną z bardziej znanych świątyń poświęconych Mahasiddha Gorakhnath jest Gorakhnath Nath (lub Gorakhnath Mutt), duża świątynią Nathów znajdującą się w Gorakhpur, mieście położonym nad brzegiem rzeki Rapti w północno-wschodniej części indyjskiego stanu Uttar Pradesh.
Region Gorakhpur wziął swą nazwę od Gorakhnatha, świętego Nath Sampradaja. Sławna świątynia zwana Gorakhnath Nath została zbudowana aby uczcić miejsce w którym praktykował jogę. Region Gorakhpur składa się z dystryktów Kushinagar, Basti, Deoria, Azamgarh położonych w Indiach oraz części nepalskiego regionu Tarai. Obszary te były i nadal są ważnymi centrami kultury wedyjskiej.
Gorakhpur było częścią sławnego królestwa Koszal. Jednym z najwcześniejszych znanych władców tego regionu ze stolicą w Ajodhja był król Ikszawaku, założyciel słonecznej dynastii z której wywodził się Rama. Jest to więc rejon z którego pochodziło dużo znanych oświeconych joginów i kszatrijów starożytności.
Świątynią Gorakhnatha w Gorakhpur zarządza obecnie religijna instytucja Gorakhnat Math, która zarządza także drugą świątynią Gorakhnatha w nepalskim dystrykcie Gorkha (kolejnym miejscu, o którym sądzi się, że swą nazwę zawdzięcza Śri Gorakhnath). Świątynia w Gorakhpur ma zawierać samadhi (grobowiec) Gorakhnatha, a także gaddi (medytacyjny tron) Gorakszy. Świątynie te są jednymi z najważniejszych religijnych miejsc w regionie.
Tysiące wielbicieli odwiedza te światynie, szczególnie w czasie Makar Sankranti (święto światła celebrowane z okazji wejścia słońca w znak Makara - Koziorożca), w czasie którego składają ofiary z ryżu dla Gorakh Nātha.
Zakon Nathów zgodnie z przykazaniem Gorakhnatha nie przestrzega zasad segregacji kastowej tak jak inne hinduistyczne grupy religijne. Stąd członek każdej kasty może służyć jako kapłan w świątyniach.
Obecnie Głównym Kapłanem świątyni jest Yogi Adityanath. Został wyznaczony na Mahanta przez swego Guru, Mahant Avaidyanatha, który zmarł 12 września 2014 i został pochowany obok swojego Guru Digvijay Natha w Świątyni Gorakhnatha.
Jedną z popularnych praktyk religijnych jest 12-krotne recytowanie Śri Gorakhnāth Czālīsā, czterdziestowersu poświęconego Śri Gorakhnath. Praktyka ta ma obdarzać praktykującego cudownym światłem Mistrza Goraksza.