Kultura wedyjska: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 21:02, 26 mar 2024

Kultura wedyjska - ustna tradycja kultywowana przez Ariów (Arya/n) zapoczątkowała w Indiach kulturę wedyjską. Kultura wedyjska uważana jest przez indyjskich wieszczów za uniwersalny ślad dawnych czasów w postaci Złotego Wieku oraz Wielkiej Bharaty. Wedy, najstarsze teksty duchowe i religijne Ariów, głównie o charakterze sakralnym, powstały ostatecznie XXV-XV wieku p.e.ch. Ich podstawę stanowią cztery sanhity, czyli Wedy właściwe:

Rygweda - 1028 ryćów, hymnów, czczących 33 bogów, których wierni zapraszają na ofiarną ucztę, jednocześnie prosząc o opiekę i zbawienie. Składana na ogniu ofiara wyjednuje nieśmiertelność. Bramani, kasta panująca, składając ofiary troszczyli się by był to rytuał doskonały.
Samaweda - zbiór samanów, pieśni rytualnych, śpiewanych przez udgatara kapłana-kantora,
Jadźurweda - opis ceremoni kapłańskich, czyli zbiór jadźusów, mantr szeptanych przez adhwarju kapłana-oficjanta,
Atharwaweda - zbiór mantr magicznych, medycznych i sakralnych.

Sanhity, choć są dziełami przede wszystkim liturgicznymi, zawierają też, zwłaszcza Rygweda i Atharwaweda, hymny spekulatywne, najstarsze zabytki indyjskiej myśli filozoficznej, duchowej i mistycznej.

Późniejsze warstwy tekstów Wedy to kolejno:

Upaniszady - teksty zawierające podstawowe koncepcje indyjskich systemów filozoficznych.
Aranjaki - teksty leśnych joginów-mędrców.
Brahmany - teksty objaśnień pisane prozą związane z rytuałem ofiarnym.

Powyższe trzy kategorie tekstów, wraz z sanhitami, uważa się w hinduizmie za święte, przekazane drogą objawienia. Do tekstów nie objawionych, zwanych smryti, przekazanych przez tradycję, należą sutry i wedangi, będące komentarzami i podręcznikami różnych nauk: prawa, rytuału, wymowy, śpiewu, gramatyki, astronomii. Każdy z tych zbiorów był wielokrotnie komentowany przez rozmaite szkoły wedyjskie. Komentarze stanowią literaturę pozakanoniczną.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-'''Kultura wedyjska''' - ustna tradycja kultywowana przez Ariów (Arya/n) zapoczątkowała w Indiach kulturę wedyjską. [[Wedy]], najstarsze teksty duchowe i religijne Ariów, głównie o charakterze sakralnym, powstały ostatecznie XXV-XV wieku p.e.ch. Ich podstawę stanowią cztery sanhity, czyli Wedy właściwe:
+'''Kultura wedyjska''' - ustna tradycja kultywowana przez Ariów (Arya/n) zapoczątkowała w Indiach kulturę wedyjską. Kultura wedyjska uważana jest przez indyjskich wieszczów za uniwersalny ślad dawnych czasów w postaci Złotego Wieku oraz Wielkiej Bharaty. [[Wedy]], najstarsze teksty duchowe i religijne Ariów, głównie o charakterze sakralnym, powstały ostatecznie XXV-XV wieku p.e.ch. Ich podstawę stanowią cztery sanhity, czyli Wedy właściwe:
-*Rygweda - 1028 ryćów, hymnów, czczących 33 bogów, których wierni zapraszają na ofiarną ucztę, jednocześnie prosząc o opiekę i zbawienie. Składana na ogniu ofiara wyjednuje nieśmiertelność. Bramani, kasta panująca, składając ofiary troszczyli się by był to rytuał doskonały.
+*[[Rygweda]] - 1028 ryćów, hymnów, czczących 33 bogów, których wierni zapraszają na ofiarną ucztę, jednocześnie prosząc o opiekę i zbawienie. Składana na ogniu ofiara wyjednuje nieśmiertelność. Bramani, kasta panująca, składając ofiary troszczyli się by był to rytuał doskonały.
-*Samaweda - zbiór samanów, pieśni rytualnych, śpiewanych przez udgatara kapłana-kantora,
+*[[Samaweda]] - zbiór samanów, pieśni rytualnych, śpiewanych przez udgatara kapłana-kantora,
-*Jadźurweda - opis ceremoni kapłańskich, czyli zbiór jadźusów, mantr szeptanych przez adhwarju kapłana-oficjanta,
+*[[Jadźurweda]] - opis ceremoni kapłańskich, czyli zbiór jadźusów, mantr szeptanych przez adhwarju kapłana-oficjanta,
-*Atharwaweda - zbiór mantr magicznych, medycznych i sakralnych.
+*[[Atharwaweda]] - zbiór mantr magicznych, medycznych i sakralnych.
 Sanhity, choć są dziełami przede wszystkim liturgicznymi, zawierają też, zwłaszcza [[Rygweda]] i [[Atharwaweda]], hymny spekulatywne, najstarsze zabytki indyjskiej myśli filozoficznej, duchowej i mistycznej.
 '''Późniejsze warstwy tekstów Wedy to kolejno:'''
-*Upaniszady - teksty zawierające podstawowe koncepcje indyjskich systemów filozoficznych.
+*[[Upaniszady]] - teksty zawierające podstawowe koncepcje indyjskich systemów filozoficznych.
-*Aranjaki - teksty leśnych joginów-mędrców.
+*[[Aranjaki]] - teksty leśnych joginów-mędrców.
-*Brahmany - teksty objaśnień pisane prozą związane z rytuałem ofiarnym.
+*[[Brahmany]] - teksty objaśnień pisane prozą związane z rytuałem ofiarnym.
 Powyższe trzy kategorie tekstów, wraz z sanhitami, uważa się w hinduizmie za święte, przekazane drogą objawienia. Do tekstów nie objawionych, zwanych smryti, przekazanych przez tradycję, należą sutry i wedangi, będące komentarzami i podręcznikami różnych nauk: prawa, rytuału, wymowy, śpiewu, gramatyki, astronomii. Każdy z tych zbiorów był wielokrotnie komentowany przez rozmaite szkoły wedyjskie. Komentarze stanowią literaturę pozakanoniczną.
 [[Category:Hasło]]